Opinie Bevorderen veilig werken door het goede gesprek

Arbeidsveiligheid ontstaat niet in protocollen, maar in de momenten waarop je écht kijkt en met elkaar praat, laat Peter Booster zien. In deze blog neemt hij je mee naar de bouwplaats, waar een simpel gesprek meer oplevert dan welke checklist ook. Zijn ervaring laat zien hoe juist die ogenschijnlijk ‘kleine’ gesprekken het verschil maken tussen routine en bewust handelen — en hoe leiderschap begint met één vraag die ertoe doet.

Tijdens mijn voorjaarsvakantie liep ik op uitnodiging van een bevriende bouwondernemer een dagje mee en bezochten we een paar bouwplaatsen. Het was geen veiligheidsinspectie, we hadden geen checklist of een agenda. Gewoon kijken en het gesprek aangaan. Hoe loopt het werk? Wat gebeurt er echt, los van wat er op papier staat?

Wat we zagen was niet spectaculair onveilig. Geen directe overtredingen, geen situaties waarvan je zegt dit moet nu onmiddellijk stilgelegd worden. Maar het voelde wel ongemakkelijk. Werkzaamheden die op papier kunnen, maar waarbij je intuïtief aanvoelt dat één verkeerde beweging verkeerd kan uitpakken. Geen ernstige afloop, maar wel een scenario dat je liever niet wilt meemaken.

Ik heb op dat moment de STOP!&GO! kaart getrokken. Niet door te roepen dat het fout was, maar door het gesprek aan te gaan met degene die het werk aanstuurde en de uitvoerenden. Uiteraard onszelf eerst even netjes voorgesteld en met welk doel we er waren. Ik vroeg of we paar vragen mochten stellen. Wat gebeurt hier als het even tegenzit? Zijn jullie je daar allemaal even bewust van? En hoe voorkomen jullie dat?

En daar zit precies het probleem. We richten ons vaak op wat zichtbaar misgaat, terwijl de grootste risico’s juist zitten in wat nog nét goed gaat. In die grijze zone waar ervaring en routine het overnemen van alertheid. Waar het werk al jaren zo wordt gedaan en waar niemand zich nog echt afvraagt wat er kan gebeuren als het een keer iets anders loopt.

Zodra het gesprek niet meer ging over regels, maar over mogelijke gebeurtenissen, veranderde de dynamiek. Binnen enkele minuten kwamen er scenario’s ter sprake die daarvoor niet waren uitgesproken. Planningsdruk. Gewoontegedrag. De neiging om door te lopen omdat het al jaren goed gaat. Kleine afwijkingen die langzaam normaal zijn geworden. Er was geen defensieve houding. Niemand ging in de weerstand. Integendeel. Mensen gingen meedenken. Er ontstond een open gesprek. Niet omdat iemand dat oplegde, maar omdat men zelf inzag dat het anders en beter kon.

Dat is voor mij de kern van veilig werken. Niet het afdwingen van naleving, maar het organiseren van bewustzijn. Niet wachten op een incident om gelijk te krijgen, maar het gesprek voeren voordat er iets misgaat. We maken veiligheid vaak complexer dan nodig is. We bouwen systemen, formulieren en controles. Allemaal met de beste intenties. Maar als het gesprek ontbreekt, blijft het oppervlakkig. Dan blijft veiligheid iets van het systeem en niet van de mensen die het werk doen.

Dialoog brengt veiligheid terug naar waar het hoort: in het werk zelf. Het gaat om het bespreekbaar maken van scenario’s. Om het benoemen van wat mensen allang zien, maar niet altijd uitspreken. Omdat het niet gevraagd wordt. Of omdat men denkt dat het toch niet verandert.

Mijn ervaring is dat het tegenovergestelde waar is. Als je de vraag stelt, komt het antwoord. Snel, eerlijk en vaak verrassend scherp. Mensen weten heel goed waar het schuurt. Ze hebben alleen iemand nodig die het gesprek opent. En ja, dat vraagt iets van leiderschap. Niet in de vorm van controleren of corrigeren, maar in het stellen van de juiste vraag. In het creëren van ruimte waarin mensen durven zeggen wat er speelt. Zonder dat het meteen wordt afgedaan als kritiek of gezeur.

Ik reed die dag naar huis met een goed gevoel. Niet omdat alles perfect was wat we zagen. Dat was het niet. Maar omdat er geleerd werd. Omdat er bewustzijn ontstond. En omdat er direct kleine, concrete aanpassingen werden gedaan die het werk veiliger maakten. Het kostte nauwelijks tijd, maar het effect was groot.

Gewoon het werk inlopen en kijken wat er gebeurt. En dan de vragen stellen die ertoe doet. Wat gebeurt hier als het even tegenzit?

Peter Booster BA MA CERT is senior adviseur Arbeidsveiligheid en Preventiemedewerker NS Groep, bestuurslid ledenraad NVVK, arbodeskundige (BA), veiligheidskundige (MoSHE), arbeid & organisatie deskundige, docent en examinator HVK.

Filed Under: Arbeidsplaats, Arbeidsveiligheid, Arbobeleid, Blog, HSE, Nieuws, Risico-inventarisatie en -evaluatie, Veiligheidsbeleid Tagged With: HSE, veilig werken, veiligheidscultuur