Opinie Nieuw jaar, oude risico’s

Arbeidsveiligheid houdt zich niet aan kalendermaanden; verslapping ontstaat precies op het moment dat niemand oplet, benadrukt Peter Booster. In dit blog deelt hij praktische tips en voorbeelden uit zijn eigen werkveld om 2026 te starten met één concrete actie die de organisatie direct verschil laat voelen.

Hallo trouwe lezers. 2026 loopt alweer even. Nog steeds de nul weten vast te houden? Februari is al in zicht, maar de reis in januari op het moment dat ik dit schrijf nog niet verricht. De kerstboom is de deur uit, de bezetting is weer “normaal”, de mailbox is ontploft en iedereen doet alsof de reset-knop is ingedrukt. Dat is precies het probleem.

Want arbeidsveiligheid kent geen maanden, wel het moment dat er wordt verslapt. Veiligheid kent alleen werkelijkheid. En die werkelijkheid is hardnekkig. Werkdruk verdwijnt niet omdat de kalender het zegt. Achterstallige acties verdwijnen niet omdat we weer vergaderen. En een RI&E wordt niet actueel omdat iemand hem “bijwerkt”.

Ik geef je een ongemakkelijke stelling voor de eerste weken van het jaar. Als er in 2026 iets misgaat, dan is de fundering vaak in 2025 gelegd. Niet door een spectaculair incident, maar door een verschoven norm. Een planning die niet af was. Een actie die “even” bleef liggen. Een tijdelijke workaround die stilletjes permanent werd. Een leidinggevende die wist dat het niet klopte, maar geen tijd had om het recht te trekken.

Een ongeval gebeurt niet op het moment dat het gebeurt. Het gebeurt op het moment dat de norm verschuift.

December is daar kampioen in. Niet omdat december gevaarlijk is, maar omdat december schaars is. Minder mensen, meer druk, meer overdracht, meer “even snel”. Een maand waarin werk doorgaat op routine en improvisatie. Daar kan een organisatie tegen. Tot ze het als normaal gaat zien.

Dus, wat moet je begin 2026 doen. Niet nog een poster. Niet nog een mooie openingstekst in het jaarplan. Je moet het spel terugbrengen naar de basis. Drie dingen. Concreet. Toepasbaar. Door iedere HSE-professional, leidinggevende en preventiemedewerker.

Wat tips:

• Zet 2025 op tafel. Niet de cijfers, de patronen.
  Pak de incidenten, bijna-ongevallen en meldingen van gevaarlijke situaties. Zoek niet naar schuld, zoek naar herhaling. Waar zit de terugkerende rode draad. Werkvoorbereiding. LOTO. intern transport. werken op hoogte. tijdsdruk. inhuur. PSA-signalen die iedereen kent en niemand durft te benoemen. Als je dezelfde thema’s terugziet, dan heb je geen “pech” gehad. Dan heb je een systeem dat steeds op dezelfde plek lekt.
  Praktisch: kies drie patronen die je in 2026 níet meer accepteert. Geen dertig. Drie. Zet ze in gewoon Nederlands op één A4. Leg dat A4 op tafel bij het MT én bij de ploegleider. Als het nergens pijn doet, is het te netjes geformuleerd.
• Leg het plan van aanpak van de RI&E onder een vergrootglas.
  Actueel is niet hetzelfde als “recent”. Actueel betekent dat de RI&E klopt met de werkvloer van vandaag. Machines, processen, ploegen, inhuur, veranderingen, PSA, onderhoudsregimes, seizoensdrukte. En vooral: dat het plan van aanpak geen verlanglijstje is, maar een werkdocument met eigenaar, datum en middelen.
  Praktisch: doe een “RI&E reality check” van één uur. Niet met het hele bedrijf, maar met één team. Neem de top tien risico’s uit de RI&E en leg ze naast de praktijk. Kloppen ze. Zijn maatregelen echt aanwezig. Werken ze. Worden ze gebruikt. Is er een nieuwe werkwijze ontstaan die niemand heeft vastgelegd. Noteer alleen afwijkingen. Afwijkingen zijn je goud. Want daar zit je normverschuiving.

• Trek december door naar Q1-26.
  De vraag is niet of er in december zaken zijn blijven liggen. Die vraag is te makkelijk. De vraag is welke openstaande acties nu risicodragend zijn. Welke uitgestelde maatregel heeft directe impact op de beheersing van gevaar? Welke tijdelijke oplossing is stil geworden? Welke werkvergunningen zijn “afgetikt” zonder dat iemand echt keek? Welke onboardings zijn ingekort? Welke safety walks zijn geschrapt omdat het druk was?
  Praktisch: maak een korte “open acties triage”. Drie kolommen. A: direct risico, deze week fixen. B: risico beheerst met tijdelijke maatregel, datum erop. C: administratief of wenselijk, mag wachten. Dat klinkt simpel. Het verschil zit in lef. Veel organisaties zetten bijna alles in B en hopen dat het goed blijft gaan. Dat is uitstel met een dun laagje geruststelling.

En dan het jaarplan veiligheid. Hier wordt vaak theater gemaakt. Het plan is “af”. Het plan is “gedeeld”. Het plan is “gecommuniceerd”. Alleen, niemand kan je vertellen wat er maandag anders gaat. Een jaarplan is pas echt gecommuniceerd als de werkvloer drie dingen kan navertellen zonder spiekbriefje. Wat zijn de drie prioriteiten? Wat wordt van mij verwacht? En wat mag ik doen als het schuurt? Als dat laatste niet glashelder is, krijg je geen volwassen veiligheid. Dan krijg je stilte.

Twee voorbeelden. Uit mijn praktijk. Geen rampscenario’s. Gewoon de realiteit zoals die in veel organisaties voorkomt.

Voorbeeld 1: energiebeheersing die “tijdelijk” wordt.
In december zijn lock-out tags op, of er is gedoe met sleutels. Er wordt een workaround gebruikt. Iedereen weet het. Niemand vindt het leuk. Het werkt “even”. Januari komt, andere ploeg, andere shift, andere aannemer. Er ligt een installatie in onderhoud, er staat druk op herstart. Iemand ziet iets dat op een lock lijkt, maar het is niet volgens afspraak. Communicatie faalt, omdat de standaard al in december was losgelaten. Dan komt de energie terug op het verkeerde moment. Niet door roekeloosheid, maar door normalisering van afwijking.

Voorbeeld 2: inhuur zonder echte inbedding.
December vraagt extra handen. Onboarding wordt kort. “Meekijken en doen.” Januari houdt de druk vast en de inhuur blijft. De werkplek wijzigt, het werk wijzigt, de risico’s wijzigen. Geen herinstructie, geen check op bevoegdheden, geen follow-up. Een bijna-aanrijding met intern transport wordt weggelachen want iedereen is blij dat het net goed ging. Een week later gaat het fout. De basis was niet het moment van impact. De basis was het besluit dat onboarding een luxe is wanneer het druk is.

Dit is het stuk waar veel mensen afhaken, omdat het ongemakkelijk wordt. Het raakt namelijk aan leiderschap. Aan planning. Aan prioriteiten. Aan “hoe wij het hier doen” wanneer het spannend wordt.
Begin 2026 niet met mooie woorden. Begin met één daad die je organisatie direct voelt. Zet de norm terug. Maak zichtbaar wat je niet langer accepteert. Maak zichtbaar wat wél moet kunnen om veilig te werken. En borg het in de RI&E en het plan van aanpak alsof het er echt toe doet. Want dat doet het.
De rest is decor. En decor voorkomt geen ongeval. Nieuw jaar, nieuwe kansen maar ook nieuwe bedreigingen.

Peter Booster BA MA CERT is senior adviseur Arbeidsveiligheid en Preventiemedewerker NS Groep, bestuurslid ledenraad NVVK, arbodeskundige (BA), veiligheidskundige (MoSHE), arbeid & organisatie deskundige, docent en examinator HVK.

Filed Under: Arbeidsveiligheid, Blog, HSE, Nieuws, Veiligheidsbeleid Tagged With: HSE, psa, RI&E, veilig werken, veiligheidscultuur